Sprawiedliwość naprawcza

We współczesnym prawie karnym dają się odróżnić dwie odmienne wizje sprawiedliwości. Spojrzenie tradycyjne, retrybutywne, zakłada odpłatę złem za zło (malum propter malum), zrównoważenie wyrządzonego zła proporcjonalną do wagi czynu karą. Od lat 60. rozwija się odmienne myślenie na temat sposobu radzenia sobie ze skutkami przestępstwa i wymierzania sprawiedliwości. Rozwija się sprawiedliwość naprawcza (restorative justice – RJ). Siła sprawiedliwości naprawczej we współczesnym świecie bierze się stąd, że ma ona wiele źródeł. Z jednej strony przemawiają za nią przesłanki związane z wymiarem sprawiedliwości karnej (kryzys kary, poszukiwanie alternatywy dla tradycyjnych instytucji), z drugiej racje związane z kryzysem państwa (konieczność upodmiotowienia obywateli poprzez demokrację partycypacyjną), jednocześnie rozwój nauk społecznych; psychologii i socjologii, a także interdyscyplinarnej wiktymologii, które zaczęły postrzegać konflikt jako samodzielną wartość, zaś ofiarę przestępstwa jako osobę, której należy się godność i efektywna pomoc, a także praktyczne działania wyprzedające naukową refleksję, w tym odrodzenie tradycyjnych sprawiedliwości nieeuropejskich.

(źródło: W. Zalewski: Sprawiedliwość “sprawiedliwości naprawczej”, Gdańskie Studia Prawnicze, Tom XXXV, 2016)